©Frank van Wijk, Bergen (NH), april/mei 2000

 

Alk ELK F ©JanZwart P5210097-800Dispositie

Hoofdwerk Bovenwerk
   
Prestant M 8’ Holpijp 8’
Roerfluit M 8’ Prestant (discant) 8’
Octaaf M 4’ Viola di Gamba 8’ (C-c: gecombineerd
  met Holpijp)
Gemshoorn M 4’ Roerfluit 4’
Quint (disc. dubbel) M 3'           Octaaf 2’
Octaaf M 2’  
Nachthoorn M 2’ Koppel HW-BW
Mixtuur M III-V Tremulant
Tertiaan (discant) II Toonhoogte: a’=440 Hz.
Cornet (discant) M IV Temperatuur: Werckmeister III
   
Aangehangen pedaal Winddruk: 68mm
Manuaalomvang: C-f’’’ Windvoorziening: magazijnbalg (Ypma)
Pedaalomvang: C-d’ M = Müller(?), 1755

Alk ELK E ©JanZwart P5250049-800Historie en beschrijving

Het orgel van de Lutherse Kerk te Alkmaar is gebouwd in 1755 door een onbekende bouwer. De bouwstijl, pijpwerkfactuur en andere kenmerken wijzen echter in de richting van Pieter en/of Christian Müller als mogelijke bouwers. Helaas geven archiefstukken geen uitsluitsel over de naam van de maker.

 

Dispositie uit 1774

(volgens Joachim Hess: ‘Dispositien der merkwaardigste Kerk-Orgelen…’ Gouda, 1774)

Manuaal

Praestant         8’

Holpyp              8’

Octaav             4’

Gemshoorn       4’

Quint                3’

Sup. Octaav     2’

Nagthoorn        2’

Tertiaan

Mixtuur

Cornet

[Klavieromvang : C-c’’’

Toonhoogte: a’=415 Hz.

Temperatuur: middentoon

Praestant 8’ and Quint 3’ discant dubbel]

Enkele karakteristieken:

Het prestantenkoor (met Mixtuur en Tertiaan) is gecombineerd met een voor Müller karakteristiek ensemble van fluitregisters: Holpijp, Gemshoorn, Nachthoorn en Cornet (vgl. Bovenwerk Müller-orgel Kapelkerk).

Gedurende de werkzaamheden van vader en zoon Müller in Alkmaar als ‘stads-orgelonderhouders’ bezochten zij de kerkdiensten in ‘hun’ Lutherse Kerk. Pieter Müller trad er in 1762 in het huwelijk, wellicht dat dit orgel een vroeg werkstuk (zijn ‘meesterproef?) van zijn hand is; Pieter was 17 jaar in 1755.

 

Alk ELK FD ©JanZwart P5210102-800De orgelkas

Een eenvoudig maar smaakvol ontwerp: een ronde middentoren wordt omringd door vier gebogen tussenvelden en geflankeerd door twee spitse zijtorens. De ornamentiek vertoont karakteristieken van de Rococostijl. De kas wordt bekroond met het symbool van de Lutheranen: een zwaan (zojuist geland op een klok!)

In 1806 werd het orgel gerepareerd door de Alkmaarse orgelmaker J.C. Deytenbach.

 

ca. 1875 / vernieuwing en uitbreiding door L. Ypma

Rond dit jaar vergroot de Alkmaarse orgelbouwer Lodewijk Ypma het instrument. Een samenvatting van de uitgevoerde werkzaamheden (het is interessant om deze wijzigingen te vergelijken met Ypma’s werkzaamheden in de Kapelkerk, zes jaar later):

-Toevoeging van een Bovenwerk met vijf registers
Holpijp 8’, Prestant 8’ (disc.), Viool di Gamba 8’, Salicet 4’, Roerfluit 4’
- Toevoeging van een aangehangen pedaal
- Speeltafel verplaatst van achterzijde naar zijkant
- Klavieromvang (en windlade) uitgebreid van C-c’’’ tot C-f’’’
- Orgelkas dieper gemaakt, Hoofdwerklade lager geplaatst
- Spaanbalgen vervangen door magazijnbalg
- Koren van Mixtuur en Cornet gereduceerd
- Tertiaan vervangen door Salicet 8’

Het oude klavier (1755) werd door Ypma hergebruikt voor het nieuwe Bovenwerk: vijf toetsen werden bijgemaakt, de oude c’’’-toets werd f’’’-toets, zoals waarneembaar is aan het bovenklavier.


Dispositie ca. 1875
  

Hoofdwerk Bovenwerk
   
Prestant 8’ Holpijp 8’
Roerfluit 8’ Prestant (disc.) 8’
Salicet 8’ Viool di Gamba 8’
Octaaf 4’ Salicet 4’
Gemshoorn 4’                      Roerfluit 4’
Quint 3’  
Octaaf 2’ Tremulant
Nachthoorn 2’  
Mixtuur  
Cornet (disc.)  

In 1936 werd het orgel hersteld door A.J. Overdijk .


1957 / Restauratie door D.A. Flentrop

Dispositiewijzigingen in 1957:

-Hoofdwerk: Salicet 8’ vervangen door een Dulciaanregaal 8’ (disc.)
-Bovenwerk: Viool di Gamba 8’ gewijzigd in Quintadena 8’
                     Salicet 4’ gewijzigd in Octaaf 2’


1977 / Restauratie door Flentrop Orgelbouw

De dispositie van het Hoofdwerk werd hersteld naar de situatie zoals beschreven door Hess (1774); de Tertiaan werd gereconstrueerd, alsmede de samenstelling van de Mixtuur en Cornet. Op het Bovenwerk werd de Quintadena 8’ weer gewijzigd in een Viola di Gamba 8’.

Huidige dispositie

Hoofdwerk Bovenwerk
   
Prestant M 8’ Holpijp 8’
Roerfluit M 8’ Prestant (discant) 8’
Octaaf M 4’ Viola di Gamba 8’ (C-c: gecombineerd
  met Holpijp)
Gemshoorn M 4’ Roerfluit 4’
Quint (disc. dubbel) M 3'           Octaaf 2’
Octaaf M 2’  
Nachthoorn M 2’ Koppel HW-BW
Mixtuur M III-V Tremulant
Tertiaan (discant) II Toonhoogte: a’=440 Hz.
Cornet (discant) M IV Temperatuur: Werckmeister III
   
Aangehangen pedaal Winddruk: 68mm
Manuaalomvang: C-f’’’ Windvoorziening: magazijnbalg (Ypma)
Pedaalomvang: C-d’ M = Müller(?), 1755

Behoudens de Tertiaan en enige koren van de Mixtuur en Cornet dateren alle Hoofdwerkregisters uit 1755.
Deze registers zijn in 1977 niet gerestaureerd en hebben hun oorspronkelijke klankkarakteristieken goed behouden. Gecombineerd met de levendige windvoorziening is dit een inspirerend instrument!

©Frank van Wijk, Bergen NH, April/Mei 2000

 

Alk ELK FD ©JanZwart P5210105-800

Regionaal Orgelnieuws

De orgelpromotor voor Noord-Holland
  • Het Pels-orgel in Venhuizen
    Veel orgelconcerten bezoek ik met een goede (orgel)vriend. Hij vroeg al weer een tijd geleden om mee te gaan naar...
  • Mijn orgelbezoeken
    Met regelmaat bezoek ik een orgelconcert. In de regio Waterland verhoudingsgewijs wat meer, maar dat komt door bestuurlijke activiteiten bij...
  • Vox
    Op het menu kunnen we nu lezen ‘Vox’. Nu denken de meesten in orgelwereld bij het horen van ‘Vox’ direct...
  • Nieuw orgel voor de Samenvaartkerk in Breezand
    De Samenvaartkerk in Breezand van de Protestantse Gemeente Anna Paulowna krijgt in de zomer van dit jaar een Engels orgel....
Deze website gebruikt cookies om het gebruik ervan voor u te optimaliseren.
Lees meer over hoe cookies op deze website worden ingezet en hoe deze door u in- of uitgeschakeld kunnen worden: cookie beleid
Door gebruik te maken van deze website stemt u in met het gebruik van deze cookies.
Akkoord